دانشمندان مسلمان ؛ نخستين طراحان رايانههاي آنالوگ

رايانه در هزارتوي تاريخ (2)

ايندستگاه ها اغلب به صورت تك نفره قابل استفاده بودند و با تماس مستقيم دستكار مي كردند. يكي از نمونه هاي باستاني اين نوع وسايل tally stick نامدارد كه در واقع لوح هايي سنگي براي ثبت و ضبط اعداد و اطلاعات به صورتچوب خط بودند و در طول زمان به تدريج تكامل يافتند.
اما بدون شك شناختهشده ترين وسيله محاسباتي قديمي كه حتي امروز نيز مي توان نمونه هايي از آنرا در برخي فروشگاه هاي قديمي يافت، چرتكه است. استفاده از چرتكه به 2400سال قبل از ميلاد و زمان حكومت امپراطوري روم و قوم بابل بازمي گردد. ازآن زمان تاكنون چرتكه بارها تغيير كرده ولي ساختار اصلي آن حفظ شده است.
شايدجالب باشد كه بدانيد در دوران قرون وسطي رايانه هاي آنالوگ و مكانيكياختراع شد كه براي انجام محاسبات رياضي و نجومي مورد استفاده قرار ميگرفتند. اين دستگاه ها از علومي همچون اسطرلاب و ديگر مكانيسم هاي ابداعشده در دوران شكوفايي يونان باستان بهره مي برند. اگر چه عمده اين رايانههاي آنالوگ در قرون وسطي طراحي شده و به كار گرفته مي شدند، اما قدمت برخياز آنها به 100 تا 150 سال قبل از ميلاد مسيح مي رسد.

دردنياي رايانه هاي قديمي و اوليه نام ايران و ابوريحان بيروني نيز مطرح ميشود. از جمله ابزار محاسباتي قديمي مي توان به جام جهان نما هم اشاره كردكه از جمله ابداعات ابوريحان بيروني است. ابوريحان محمد بن احمد بيرونيدانشمند بزرگ و رياضيدان، ستارهشناس و تاريخنگار ايراني سده چهارم وپنجم هجري است و بعضي از پژوهندگان او را از بزرگترين فيلسوفان مشرقزمينميدانند.
در اين دوران كه دوره اوج شكوفايي تمدن اسلامي – ايرانيمحسوب مي شود دانشمندان مسلمان ديگري نيز در زمينه طراحي آنچه كه امروز بهعنوان رايانه هاي آنالوگ مي شناسيم فعال بودند. اين دستگاه ها عمدتاً درحوزه علم نجوم و ستاره شناسي مورد استفاده بودند. يكي ديگر از ايندانشمندان ابواسحاق الزرقالي است.
ساعت قلعه يا castle clock كه ساعتيبراي انجام امور ستاره شناسي بود در سال 1206 ميلادي توسط يكي ديگر ازدانشمندان مسلمان به نام الجزاري اختراع شد. اين ساعت يكي از اولين نمونههاي رايانه هاي آنالوگ قابل برنامه ريزي دانسته شده است. اين وسيله قادربه نمايش مدارهاي مختلف شمسي و قمري بود و به دقت نحوه حركت سيارات واقمار آنها را به تصوير مي كشيد و در زمان خود محصولي بي نظير بود.
بااستفاده از اين محصول به دست آوردن دقيق طول روز و شب ممكن بود و بابرنامه ريزي هاي مختلف مي شد از اين وسيله براي محاسبات شرعي و ديني نيزاستفاده كرد.
با پايان قرون وسطي و آغاز عصر رنسانس در اروپا تكاملرايانه هاي آنالوگ از خاورميانه به اين قاره منتقل شد. جان نپير رياضي دانو فيزيكدان اسكاتلندي يكي از اولين افرادي بود كه جدول لگاريتمي را ابداعكرده وروش هاي جديدي را براي انجام خودكار ضرب، تقسيم، جمع و تفريق ابداعكرد.
وي سرانجام يك چرتكه جديد اختراع كرد كه به Napier bones معروفشد. اين چرتكه بر خلاف چرتكه هاي قديمي به گونه اي طراحي شده بود كه مي شدبا استفاده از آن به سرعت محاسبات مربوط به چهار عمل اصلي را انجام داد.طي سال هاي بعد چرتكه باز هم تكامل بيشتري يافت كه البته پرداختن به آن ازحوصله و موضع اصلي اين بحث خارج است.
اما تحول بعدي در دنياي رايانههاي اوليه توسط ويلهم شيكارد رقم خورد. وي كه يك دانشمند آلماني بود، يكماشين محاسب جديد را در سال 1623 ابداع كرد. متاسفانه وقوع آتش سوزي درساختمان محل طراحي اين دستگاه باعث شد نمونه اوليه آن به طور جدي آسيبببيند و شيكارد هم ترجيح داد از طراحي و تكميل اين دستگاه دست بكشد. امابعدها باقيمانده اين دستگاه در سال 1957 كشف شد. البته در آن زمان رايانههاي مدرن تري از راه رسيده بودند و كسي تمايلي به تكميل اختراع شيكاردنداشت.
در سال 1642 پاسكال كه هنوز نوجوان بود و به شهرت عالمگير خوددر دنياي رياضيات نرسيده بود طراحي يك ماشين محاسب اوليه را آغاز كرد و پساز سه سال كار و تلاش 50 نمونه از آن را عرضه كرد.
وي مخترع ماشين حساب مكانيكي محسوب مي شود و طي ده سال 20 نمونه از اين دستگاه كه بعدها پاسكالين نام گرفت را توليد كرد.
منبع:خبرگزاری فارس